Misverstanden over osteopathie: Feiten en fabels

Introductie

Osteopathie wint de laatste jaren duidelijk aan bekendheid. Het is volgens de gezondheidsenquête van Sciensano de meest geconsulteerde niet-conventioneele geneeswijze in ons land. Maar liefst één mijoen Belgen consulteerde een osteopaat in het jaar 2023-2024. Dit aantal blijft met de jaren zelfs nog verder oplopen. Toch merk ik in de praktijk dat er nog misverstanden zijn bij patiënten en artsen. Soms zijn deze  gebaseerd op wat ze ooit gehoord hebben of op hardnekkige mythes die al jaren circuleren.

Dat is begrijpelijk. Osteopathie bevindt zich op het kruispunt tussen klassieke geneeskunde, manuele therapie en complementaire zorg. Maar precies daardoor ontstaat ook verwarring. Wat doet een osteopaat nu eigenlijk? Worden gewrichten “rechtgezet”? Is het alleen voor rugpijn? Werkt een osteopaat met potjes en zalfjes? En hoe zit het met voorschriften, attesten en terugbetaling?

Wat is osteopathie? 

Osteopathie is in de late 19e eeuw ontwikkeld door de Amerikaanse arts Andrew Taylor Still. Hij geloofde dat veel klachten konden worden behandeld door het lichaam te helpen zijn balans te hervinden. Deze balans hervinden doet de osteopaat door het optimaliseren van bewegingsvrijheid en het verminderen van spanningen binnen het lichaam. Het is een manuele discipline die via klinisch onderzoek en gerichte technieken de functionele samenhang binnen het lichaam tracht te optimaliseren. Osteopathie kent 4 kernprincipes.

1. Het lichaam functioneert als één geïntegreerd geheel. Spieren, gewrichten, organen, fascia en het zenuwstelsel beïnvloeden elkaar voortdurend. Indien een gewricht niet optimaal beweegt zal dit bijvoorbeeld ook de omliggende spieren beïnvloeden. 

2. Structuur en functie zijn wederzijds afhankelijk: De manier waarop een structuur beweegt, beïnvloedt hoe ze functioneert — en omgekeerd. Een voorbeeld hiervan is het middenrif. Indien dit voortdurend gespannen is, gaat ook de normale ademhalingsfunctie verloren en kunnen er klachten ontstaan zoals benauwdheid, druk op de borst of duizeligheid.

3. Het lichaam beschikt over zelfregulerende en zelfherstellende mechanismen: Het lichaam heeft een intrinsiek vermogen om evenwicht (homeostase) te bewaren. Bij osteopathie proberen we het lichaam in een optimale balans te brengen waarin zo efficiënt mogelijk kan functioneren en bijgvolg beter kan herstellen. 

4. Rationele therapie is gebaseerd op inzicht in bovenstaande principes. Dit principe vat de voorgaande principes samen in één klinisch uitgangspunt: Een osteopathische behandeling is niet gebaseerd op vaste protocollen of louter symptoombestrijding, maar op klinisch redeneren.

Veelvoorkomende misverstanden

Er bestaan veel misverstanden over osteopathie, wat ervoor kan zorgen dat mensen terughoudend zijn om het te proberen. Hieronder bespreken we enkele van de meest voorkomende fabels en de feiten erachter.

'Een osteopaat kraakt en zet gewrichten recht'

Dit is veruit het meest hardnekkige misverstand. Veel mensen associëren osteopathie automatisch met manipulaties waarbij je een hoorbare klik waarneemt. Daardoor ontstaat het beeld van de “kraker” die botten terug op hun plaats zet. In werkelijkheid klopt dat niet.

Osteopathie is een brede manuele benadering waarbij manipulaties slechts één van de vele mogelijke technieken zijn. Een behandeling kan bestaan uit zachte mobilisaties, myofasciale technieken, viscerale benaderingen (gericht op de organen), craniale technieken of neurologisch gerichte interventies. Heel wat sessies verlopen zelfs volledig zonder hoorbare klik.

Wanneer er wél een klik hoorbaar is, spreken we van cavitatie. Door een snelle drukverandering in het gewricht ontstaan gasbelletjes in het gewrichtsvocht die imploderen. Dat veroorzaakt het geluid. Er springt niets “terug op zijn plaats” en er wordt geen bot rechtgezet. Gewrichten staan zelden letterlijk scheef zoals vaak wordt gedacht.

Wat een osteopaat wél doet, is bewegingsbeperkingen verbeteren en het zenuwstelsel beïnvloeden. Het effect van een manipulatie is in belangrijke mate neurologisch: pijnmodulatie, verbeterde bewegingscontrole en een verandering in spierspanning. Het gaat dus niet om het mechanisch corrigeren van een structuur, maar om het optimaliseren van functie.

'Osteopathie is alleen voor rug -en nekklachten'

Het klopt dat veel mensen met lage rug of nekpijn een osteopaat consulteren maar osteopathie beperkt zich absoluut niet enkel tot de wervelkolom. Osteopathie wordt ondermeer toegepast bij uiteenlopende indicaties zoals complexe pijnpatronen, chronische pijn, evewichtsstoornissen, kaakproblemen, hyperventilatie, functionele buik of darmklachten, hoofdpijn spanningsklachten, baby’s met een voorkeurshouding of reflux ... 

'Een osteopaat gebruikt potjes en zalfjes'

Osteopathie is een zuiver manuele therapie. De behandeling gebeurt uitsluitend met de handen via een gericht klinisch onderzoek, nauwkeurige palpatie en het toepassen van specifieke technieken. Onze aanpak is gebaseerd op klinische expertise en wetenschappelijke onderbouwing. We proberen de patiënt in zijn geheel te bekijken. Zo geven we voldoende educatie over de klacht van de patiënt, bespreken we het weefsel herstel, belasting, ergonomie, levensstijl, voeding en psychosociale factoren. Er worden geen zalven, kruiden of toverstokjes gebruikt. In uitzonderlijke gevallen kunnen we een supplement adviseren, maar dit maakt geen deel uit van de kern van de behandeling.

'Osteopathie wordt niet terugbetaald'

In België wordt osteopathie gedeeltelijk terugbetaald via de mutualiteit. De tegemoetkoming verschilt per ziekenfonds en is meestal beperkt tot 5 à 7 behandelingen per jaar. Sommige aanvullende verzekeringen, zoals DKV of een verzekering via de werkgever, voorzien vaak een hogere terugbetaling. Voor veel mensen is dit een aangename verrassing.

'Iedereen kan attesten uitschrijven'

Na de behandeling kan een osteopaat een behandelattest voor terugbetaling afleveren. Dat attest dient enkel om aan te tonen dat er een osteopathische behandeling heeft plaatsgevonden, zodat de mutualiteit gedeeltelijk kan tussenkomen (meestal is dit 10 of 15 euro).

Belangrijk om te weten: de beroepstitel osteopaat is in België momenteel niet wettelijk beschermd. In principe mag iedereen zich zo noemen.

Voor terugbetaling erkennen mutualiteiten echter enkel gediplomeerde osteopaten (D.O.) die een volledige opleiding hebben gevolgd en aangesloten zijn bij een erkende beroepsvereniging. Enkel zij kunnen een geldig attest voor terugbetaling uitschrijven. Indien je een afspraak bij een osteopaat wenst kan je dus best altijd even nagaan of hij de titel 'D.O.' heeft zodat je zeker bij een gediplomeerde zorgverlener terecht komt. 

'Ik heb een voorschrift nodig van de dokter'

Hierover bestaat vaak verwarring. Osteopathie is eerstelijnszorg. Dat betekent dat je geen voorschrift van een arts nodig hebt om een afspraak te maken bij een osteopaat. Je kan dus rechtstreeks bij een osteopaat terecht met je klachten. Indien de osteopaat een vermoeden heeft van een ernstige onderliggende pathologie, zal hij je altijd direct doorverwijzen naar je huisarts.